فقط دعاوی ارث، وقف و وصیت

 قوانین و مقررات وقف شرع مقدس اسلام مسلمانان را از مال اندوزی و تکاثر بر حذر داشته است و پیوسته به انفاق و زکات و صدقات جاریه توصیه و بر آن تاکید نموده و یکی از راهکارهای اساسی تحقق این مهم را وقف قرار داده است که علاوه بر آثار و برکات بی شمار آن، عاملی موثر در راستای تعدیل ثروت و توزیع عادلانه آن به شمار می رود. سیره و روش پیامبر گرامی اسلام و ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین، خود گویای ارزش والای معنوی و مادی این سنت حسنه می باشد و بر این اساس فقهای عظام و علمای اسلام به تأسی از این بزرگواران همواره مسلمانان را به انفاق مال در راه خدا تشویق و تحریض نموده و در رساله های علمیه خود و مباحث فقهی در همه مذاهب اسلامی بابی را به احکام وقف اختصاص داده اند.بدیهی است با توجه به تغییرات و تحولات شگرف در زندگی بشر که در اثر پیشرفت علوم و فنون و نیز مسایل و موضوعات مستحدثه پدید آمده است، در خصوص نحوه اداره امور موقوفات و نظام بخشیدن به آن و افزایش بهره وری و ایجاد سهولت در پیشرفت و توسعه این پدیده ارزشمند اقتصادی و فرهنگی باید راه های جدیدی را جستجو کرد و احکام کلی را در قالب قوانین مصوب در مرکز قانونگذاری در بستر عمل و اجرا قرارداد با توجه به ضرورت امر، حدود یکصد سال قبل یعنی در سال 1328 هجری قمری اولین قانون اوقاف ایران در مجلس شورای ملی وقت به تصویب رسید. از آن زمان تا کنون این قانون بارها در مراحل مختلف مورد بازبینی و تجدید نظر قرار گرفته و به مقتضای زمان تغییر نموده است. لیکن مع الاسف بخشی از این تغییر و تحول به ویژه در دوران رژیم ستم شاهی سابق در جهت تضعیف نقش وقف از جنبه اعتقادی، اقتصادی و اجتماعی آن بود تا جایی که به موجب قانون به اصطلاح اصلاحات ارضی موقوفات را برخلاف موازین شرع مقدس به فروش رساندند و آثار مخرب آن ضربه های مهلکی بود که بر اعتماد عمومی مردم وارد شد و برای چندین دهه این نظام پویای اسلامی را در کشور از رونق انداخت.لیکن خوشبختانه با پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران به رهبری زعیم عالیقدر حضرت امام خمینی رضوان الله تعالی علیه و احیای احکام نورانی اسلام، روح تازه ای در کالبد نیمه جان موقوفات کشور به خصوص با فتوای تاریخی آن مرجع و رهبر کبیر که فرمودند: « موقوفات باید به حال وقفیت باقی و عمل به وقف شود » دمیده شد و در نتیجه اولین لایحه قانونی در جهت احیا و استیفای منافع موقوفات در تاریخ 4/2/1358 به تصویب شورای انقلاب اسلامی رسید و به دنبال آن در سال 1363 قانون فعلی اوقاف شا مل 18 ماده در مجلس شورای اسلامی تصویب شد و پس از آن نیز بنا به ضرورت های مختلف قوانینی در خصوص وقف و موقوفات به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و آیین نامه ای نیز در چارچوب قوانین مصوب مجلس در هیأت محترم دولت تصویب و برای اجرا ابلاغ گردید. با توجه به گذشت نزدیک به 7 سال از دومین چاپ قوانین وقف با آخرین تغییرات لازم بود که چاپ مجددی از کتاب مجموعه قوانین و مقررات اوقافی صورت گیرد تا علاوه بر درج تغییرات جدید با اکتفا به قوانین مصوب مجلس و آیین نامه های اجرایی مصوب دولت قابلیت استناد برای محاکم قضایی و متولیان و دست اندرکاران موقوفات به خصوص ادارات اوقاف و امور خیریه سراسر کشور و محققین و پژوهشگران را داشته باشد و با حجم کم به راحتی قابل حمل و نقل باشد. خوشبختانه این امر با همت و تلاش برادر ارجمند جناب آقای نصرالله چمران معاون محترم بقاع و اماکن متبرکه و همکاری تعدادی از کارشناسان این سازمان انجام و هم اکنون در اختیار علاقمندان قرار دارد. امید است چاپ و نشر این مجموعه گامی موثر در جهت شناساندن امر وقف و نیکوکاری و نیز قوانین و مقررات مربوط به آن باشد. انشاءاللهمحمد علی نظام زادهنماینده ولی فقیه و سرپرست سازماناوقاف و امور خیریه  فصل اول قوانینقانون تشکیلات و اختیاراتسازمان اوقاف و امور خیریه(مصوب 2/10/1363) ماده 1: از تاریخ تصویب این قانون، سازمان اوقاف به سازمان حج و اوقاف و امور خیریه تغییر نام می یابد و امور ذیل به عهده این سازمان واگذار می گردد:1. اداره امور موقوفات عام، که فاقد متولی بوده یا مجهول التولیه است و موقوفات خاصه در صورتی که مصلحت وقف و بطون لاحقه و یا رفع اختلاف موقوف علیهم متوقف بر دخالت ولی فقیه باشد.1.به موجب مصوبه شمارۀ 462/د ش مورخ15/8/1370 شورای عالی اداری و کلیه امور مربوط به حج و زیارت از سازمان حج و اوقاف وامور خیریه منفک و به سازمان حج و زیارت واگذار شد (متن کامل این مصوبه در صفحه 129 درج شده است. ) 2. حضرت آیت الله العظمی امام خمینی (ره) در رابطه با این بند و تبصره یک همین ماده ، در تاریخ 25/10/1363 اجازۀ متصدی اموری که مربوط به ولی فقیه است را در سازمان حج و اوقاف وامور خیریه به نماینده امام و سرپرست سازمان مزبور صادر فرمودند. همچنین مقام معظم رهبری نیز علاوه بر اذن فوق ، اجازۀ اجرای بند هفت و تبصرۀ سه مادۀ یک قانون اوقاف را در حدود موزاین شرع ، طی نامه شماره 18736/1مورخ 23/1/1376 به نمایندۀ ولی فقیه و سرپرست سازمان اوقاف و امور خیریه صادر فرمودند. 2. اداره امور اماکن مذهبیِ اسلامی، که ترتیب خاصی برای اداره آنها داده نشده است، به استثنای مساجد و مدارس دینی و تکایا.3. اداره امور موسسات و انجمن های خیریه ای که از طرف دولت یا سایر مراجع ذیصلاح به سازمان محول شده یا بشود.4. اداره موسسات و انجمن های خیریه ای که به تشخیص دادستان محل فاقد مدیر باشد ( تا تعیین تکلیف از طرف دادگاه )، ضم امین در موسسات و انجمن های خیریه ای که به تشخیص دادستان محل، مدیر آن فاقد صلاحیت باشد ( تا تعیین تکلیف از طرف دادگاه ) و همچنین است در صورت نبودن یا عدم صلاحیت ناظر ( در مواردی که ناظر پیش بینی شده باشد ).5.انجام امور مربوط به گورستان های متروکه موقوفه ای که متولی معین ندارد.و اتخاذ تصمیم لازم در مورد آنها.6. کمک مالی در زمینه تبلیغ و نشر معارف اسلامی.7. اثلاث باقیه محبوسات، ندور، صدقات و هر مال دیگری که به غیر از عنوان وقف برای امور عام المنفعه و خیریه اختصاص یافته در حکم موقوفات عامه است و چنانچه فاقد متولی و متصدی باشد با اذن ولی فقیه، تحت اداره و نظارت سازمان اوقاف و امور خیریه قرار خواهد گرفت. رعایت مفاد اسناد تنظیمی مربوط به این اموال و رقبات اعم از وصیت نامه و حبس نامه و سیره جاریه در اداره امور و مصرف عواید آن ها ضروری خواهد بود. 1.بند هفت و تبصرۀ سه ذیل آن به موجب قانون الحاق یک بند و یک تبصره به ماده یک قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه به عنوان ماده واحده در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ دوازدهم اسفند ماه یکهزار و سیصد و هفتاد و پنج مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 22/12/1375 به تأیید شورای نگهبان رسیده است.  تبصره 1: سرپرست سازمان باید از طرف ولی فقیه، مجاز در تصدی اموری که متوقف بر اذن ولی فقیه است، باشد.تبصره 2: بقاع متبرکه حضرت رضا (ع)و حضرت احمد بن موسی ( شیراز) و حضرت معصومه و حضرت عبدالعظیم (ع) و موقوفات مربوط به آنها که متولی خاص نداشته باشد و موقوفاتی که برای اداره هر کدام آنها از طرف ولی فقیه، نایب التولیه تعیین شده یا بشود ، از شمول این قانون مستثنی است و در غیر این صورت اداره آنها با سازمان خواهد بود.تبصره 3: سازمان اوقاف و امور خیریه در صورت نیاز در مورد رقبات و اموال موضوع بند هفت بالا با تأیید نماینده ولی فقیه و سرپرست آن سازمان، به منظور جلوگیری از تعدی و تفریط در اداره آنها نسبت به نصب امین یا هیأت امنأ اقدام خواهد کرد.ماده 2 : از تاریخ تصویب این قانون سازمان اوقاف از نخست وزیری متنزع و اداره امور حج و زیارت اماکن متبرکه اسلامی خارج از کشور و امور اوقاف، تحت عنوان سازمان حج و اوقاف و امور خیریه وابسته به وزارت ارشاد اسلامی اداره می شود.ماده 3 : هر موقوفه، دارای شخصیت حقوقی است و متولی یا سازمان حسب مورد نماینده آن می باشد.ماده 4: متولی موقوفه کسی است که به موجب مفاد وقف نامه و مقررات قانون مدنی یا این قانون، واجد این سمت باشد. در مورد اعتراض اشخاص با رعایت مواد 14 تا 17 این قانون اقدام خواهد شد. 1. بند دو پاورقی صفحه 15 مراجعه فرمایید.2. به بند یک پاورقی صفحه قبل مراجعه فرمایید.  تبصره 1: موقوفاتی که متولی آنها عزل یا فوت می شود، تا تشخیص متولی بعدی، و موقوفاتی که متولی آنها ممنوع المداخله می شود، تا رفع ممنوعیت یا ضم امین، در حکم موقوفات بدون متولی است.تبصره 2: هر گاه شخص یا اشخاصی که در وقف نامه به عنوان متولی معین شده اند وجود نداشته باشند و یا اوصاف مقرر در وقف نامه منطبق با شخص یا اشخاص معینی نگردد، موقوفه در حکم موقوفه مجهول التولیه است.تبصره 3: در موقوفاتی که شرط مباشرت نشده باشد هرگاه متولی برای انجام تمام یا قسمتی از امور مربوط به موقوفه وکیلی انتخاب کند، وکیل مزبور باید توانایی انجام مورد وکالت را داشته باشد. در صورتی که وکیل انتخابی، به تشخیص سازمان قادر به ایفای وظایف محوله نباشد مراتب کتباً به متولي ابلاغ خواهد شد . هر گاه ظرف دو ماه برای متولیان مقیم ایران و چهار ماه برای متولیان خارج کشور ، متولی اقدام به تغییر وکیل ننماید موضوع به دادگاه صالح احاله و پس از ثبوت عدم توانایی و کیل مزبور ، با ابلاغ سازمان از دخالت ممنوع می شود. این حکم شامل وکلایی که قبلا نیز انتخاب شده اند خواهد بود.مادٌۀ 5 : سازمان حج و اوقاف و امور خیریٌه می تواند در اموری که ادارۀ آن به عهدۀ این سازمان است شخص یا هیأتی از اشخاص متدیٌن و معروف به امانت را به عنوان امین یا هیأت امنأ تعیین نماید.تبصرۀ 1 : نحوۀ انتخاب و برکناری و شرایط و حدود اختیارات وظایف امین یا هیئت امنا و میزان حق ٌ الزحمه آنان ، همچنین نظامات راجع به حفظ و نگهداری اماکن و اموالی که ادارۀ آن به عهدۀ سازمان حج و اوقاف و امور خیریه می باشد ، به موجب آیین نامه هایی که براساس مقررٌات و سنن و خصوصیٌات اماکن مربوط که به تصویب هیئت وزیران می رسد ، خواهد بود.تبصرۀ 2 : نذور نقدی که جهت مشخٌصی برای مصرف آن معیٌن نشده است و وجوه حاصل از فروش اموال منقول زائد بر احتیاجی که به این قبیل اماکن اهدا می شود ، با جلب نظر ادارۀ اوقاف ، به وسیله هیأت امنأ به ترتیب در امور ذیل مصرف می شود :الف . عمران و آبادی اماکن مذکور . ب . تدارک وسایل رفاه  و بهداشت زوٌار این اماکن و ساکن ناحیه .ج . نشر معارف اسلامی و تبلیغات مذهبی و تعظیم شعایر دینی در آن محلٌ.د . کمک به مدارس علوم دینی درآن محلٌ.ه . خیرات و مبرٌات مطلقه.مادٌۀ 6 : صرف درآمد موقوفات به منظور بقای عین آنها بر سایر مصارف مقدٌم است و متولٌی موظٌف است موجبات آبادانی رقبات موقوفه را در جهت بهره برداری صحیج از آنها به منظور اجرای نیٌات وقاف فراهم آورد.تبصره : در صورتی که درآمد یکساله موقوفه یا اماکن اسلامی برای تعمیر و یا نوسازی آن کافی نباشد، درآمد دو یا چند سال در حساب مخصوصی ذخیره و به موقع به مصرف خواهد رسید.مادٌۀ 7 : هر گاه متولیٌی یا ناظر نسبت به عین یا منافع موقوفه تعدٌی یا تفریط نماید یا در انجام وظایف مقررٌ در وقف نامه و قانون و آیین نامه ها و مقررٌات مربوط ، مسامحه و اهمال ورزد ، با رسیدگی شعبه تحقیق و حکم دادگاه ، حسب مورد معزول یا ممنوع المداخله یا ضمٌ امین خواهد شد. تبصرۀ 1 : به متولٌی و ناظر ممنوع المداخله در زمان ممنوعیت ، حقٌ التولیه و حقٌ النظاره تعلٌق نخواهد گرفت مگر آنکه برائت آنان ثابت شود و در مواردی که ضمٌ امین می شود ، اوقاف حقٌ امین را خواهد پرداخت. تبصرۀ 2 : در مواردی که مطابق قانون مدنی یا این قانون ضمٌ امین می شود ، دادگاه ها می توانند سازمان حج و اوقاف و امور خیریٌه را هم به عنوان امین تعیین کنند.تبصرۀ 3 : نسبت به تعدٌی و تفریط یا سایر تخلٌفات مدیران و امنای موسسات و بنیادهای خیریٌه ، طبق اساسنامه موسسه ، و بنیاد مربوط اقدام خواهد شد و در صورتی که اساس نامه آنها در این موارد ساکت یا ناقص باشد ، مشمول مقررات پیش بینی شده دراین مادٌه و تبصره های آن خواهند بود.تبصرۀ 4 : کلٌیٌه مباشران موقوفات و اماکن مذهبی اعمٌ از متولٌی و ناظر و امنا و مدیران و امنای موسسات و بنیادهای خیریه مذکور در این قانون در حکم امین می باشند و در صورت تعدٌی یا تفریط یا تخلٌفات دیگر ، ملزم به تأدیه حقوق و وجوه و اموال و جبران خسارات ناشی از اعمال خود خواهند بود. هر گاه عمل آنها مشمول عناوین کیفری باشد، از طریق مراجع قضایی نیز تعقیب و به مجازات مقرر محکوم خواهند شد.مادٌۀ 8 : درآمد موقوفات مجهول المصرف و موقوفاتی که به صیغه مبرات مطلقه وقف شده قابل مصرف در تحقیق و تبلیغ و نشر کتب در زمینه معارف اسلامی و عمران موقوفات می باشد ، زیر نظر سازمان به مصرف می رسد.تبصره : درآمد موقوفه متعذٌر المصرف و موقوفاتی که عواید آنها به سبب قلٌت گرچه با پس انداز چند سال برای اجرای نظر واقف کافی نباشد ، با تشخیص تحقیق اوقاف در موارد اقرب به غرض واقف ، در محلٌ به مصرف می رسد.تبصره : درآمد موقوفات متعذٌر المصرف و موقوفاتی که عواید آنها به سبب قلٌت گرچه با پس انداز چند سال برای اجرای نظر واقف کافی نباشد ، با تشخیص تحقیق اوقاف در موارد اقرب به غرض واقف ، در محلٌ به مصرف می رسد. آن قسمت از درآمد موقوفاتی که به علٌت کثرت عواید ، زائد بر مصرف متعارف باشد ، حتی الامکان در موارد اقرب به نظر واقف صرف گردد و در صورت نبودن مورد اقرب ، در مطق امور خیریٌه به مصرف خواهد رسید . مقصود از متعذرٌالمصرف آن است که صرف درآمد موقوفه در مصارف مقررٌ ، به علت فراهم نبودن وسایل و یا انتفای موضوع و یا عدم احتیاح به مصرف ، مقدور نباشد.مادٌۀ 9 : سازمان حج و اوقاف و امور خیریٌه نسبت به مواردی که در بندهای مادٌۀ یک این قانون به عهده آن گذاشته شده در صورت عدم اقدام متولٌی یا امنا یا موقوف علیهم ، حقٌ تقاضای ثبت و سایر اقدامات لازم و اعتراض و اقامه دعوی را دارد. همچنین می تواند در مواردی که لازم بداند و مصلحت موقوفه ایجاب نماید، در دعاوی مربوط ، وارد دعوی شده و به احکام  صادره اعتراض کند.تبصره : در کلٌیٌه موارد مذکور در این مادٌه سازمان حج و اوقاف و امور خیریٌه ، موقوفات عام ٌ ، بقاع متبرکه ، اماکن مذهبی اسلامی ، مدارس علوم دینی و موسسات و بنیادهای خیریٌه ، از پرداخت مخارج و هزینه های دادرسی و ثبتی و اجرایی معاف می باشند.مادٌۀ 10 : ثبت معاملات راجع به عین یا منافع موقوفات و بنیادها و موسسات خیریٌه مذکور در  مادٌۀ 9 در دفاتر اسناد رسمی ، موکول به موافقت سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه است . دفاتر اسناد رسمی مکلٌف اند رونوشت مصدٌق وقف نامه ها و اسناد راجع به وقف را ظرف ده روز پس از ثبت ، به ادارۀ اوقاف مربوطه ارسال دارند.تبصره : ادارات ثبت مکلٌف اند رونوشت مصدٌق اسناد مالکیٌت وقف را پس از صدور ، به ادارۀ اوقاف محلٌ تحویل نمایند. متولیٌان نیز موظٌف اند ظرف دو ماه از تاریخ اجرای این قانون ، رونوشت مصدٌق اسناد مالکیٌت و رونوشت وقف نامه های موجود نزد خود را برای حفظ و نگهداری به ادارۀ اوقاف مربوط تسلیم دارند.مادٌۀ 11 : حق ٌ التٌولیه متولٌی و یا سازمان ( در قبال اعمال تولیت نسبت به موقوفات متصرٌفی ) ، همچنین حقٌ النٌظارۀ ناظر به میزان مقرر در وقف نامه است و در صورتی که وقف نامه موجود نباشد و یا میزان حقٌ التولیه و حقٌ النظاره در آن تعیین نشده باشد ، حقٌ التولیه به مقدار اجرت المثل از عایدات خالص خواهد بود.مادٌۀ 12 : سازمان حج و اوقاف و ا مور خیریه وجوهی را که از محلٌ هدایای مستقل و حق التولیه و حقٌ النٌظاره دریافت می دارد  طبق بودجه ای که هر سال تنظیم و به تصویب هیأت دولت خواهد رساند رأسا به مصرف می رساند. مادٌۀ 13 : وجوهی که از محلٌ پذیره و اهدایی حاصل از اجاره و استیجار رقبات موقوفه دریافت می گردد از عواید همان موقوفات محسوب و به مصارف مقررٌه خواهد رسید. تبصره : نحوه و ترتیب وصول پذیره  و اهدایی مطابق آیین نامه ای است که به تصویب هیأت دولت خواهد رسید.مادٌۀ 14 : تحقیق در جمع و خرج عواید راجع به وقف و نیز صدور مفاصا حساب و تطبیق مصارف با مفادٌ وقف نامه و تشخیص متولٌی و ناظر و موقوف علیهم ( با رعایت مادٌۀ 7 این قانون و تبصره های آن ) باشعب تحقیق اوقاف است مگر در موقوفات منصوص التٌولیه در صورتی که مظٌنه تعدٌی و تفریط متولٌی نباشد.مادٌۀ 15 : هیأت تحقیق اوقاف مرکٌب از دو قسمت حقوقی و حسابرسی است و شعب آن بر حسب ضرورت در مراکز استان ها و شهرستان ها تأسیس می گردد.تبصره : ادارات اوقاف و اشخاص ذینفع در صورتی که اعتراض داشته باشند می توانند پس از ابلاغ نظر شعبه تحقیق ، اعتراض خود را در دادگاه های دادگستری طرح نمایند. حکم این مادٌه درمورد بنیادهاد و موسسات خیریٌه و اماکن مذهبی اسلامی نیز جاری است.مادٌۀ 16 : در مورد اراضی که برای احداث مراکز آموزشی یا درمانی وقف می شود در صورتی که متولٌی بدون عذر موجٌه در مدٌت مناسب باتشخیص سازمان ، اقدام موثٌری برای احداث آن مراکز نکند و الزام متولٌی هم به انجام آن ممکن نباشد سازمان می تواند حسب مورد آن اراضی را در اختیار وزارت آموزش و پرورش ، وزارت بهداری ، سازمان بهزیستی ، هلال احمر محلٌ یا سازمان دیگری که وظایف آن متناسب با اهداف واقف باشد قرار دهد تا اقدام لازم به عمل آورند. مادٌۀ 17 : آیین نامه اجرایی این قانون و کیفیت تحقیق در شعب تحقیق با پیشنهاد سازمان ، به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.مادٌۀ 18 : کلٌیٌه قوانین و مقررات که با این قانون مغایرت دارد از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون لغو می گردد. قانون فوق مشتمل بر هجده مادٌه و هفده تبصره در جلسه روز یکشنبه دوم دی ماه یکهزار و سیصد و شصت و سه مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 1363/10/6 به تأیید شورای نگهبان رسیده است. رئیس مجلس شورایاسلامی _ اکبر هاشمی رفسنجانی  طرح توجیه ادارات اوقاف وامور خیریه در خصوص نظارت بر اعمال متولیٌان موقوفات-2 طرح توجیه2/1  مقدٌمهبه دنبال اجرای قانون تشکیلات و اختیارات حج و اوقاف و امور خیریٌه مصوٌب 1363/10/2 مجلس شورای اسلامی و آیین نامه های اجرایی آن ، مصوٌب هیأت وزیران ، به دلیل تفسیرهای مختلف توسٌط ادارات و افراد ذیربط از آیین نامه های فوق الذکر و با عنایت به این که بسیاری از موقوفات عامٌه به وسیله متولیٌان اداره میشود و غالبا مشاهده شده است که رقبات متعددٌی از موقوفات مزبور به علٌت عدم آگاهی به موازین شرعی وقوانین جاری و یا تفسیرهای مختلف از حالت وقف خارج و یا بدون رعایت غبطه و صلاح وقف درید اشخاص قرار گرفته است ، لذا به منظور جلوگیری از هر گونه سوء استفاده از موقوفات و رعایت موازین شرعی و قانونی از سوی ادارات حج و اوقاف و امور خیریه و متولٌیان ، به استناد تبصرۀ یک مادٌۀ یک قانون تشکیلات و اختیارات سازمان ، وظایف ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریه در رابطه باموقوفاتی که دارای متولٌی می باشد به شرح زیر ابلاغ می گردد: مادٌۀ 1 : ادارات حج و اوقاف و امور خیریه به استنادتبصرۀ 2 مادٌۀ 1 قانون تکشیلات و اختیارات سازمان در مورد بقاع متبرکهالف . حضرت علیٌ بن موسی ا لرٌضا علیه آلاف التٌحیه و الثناء (آستان قدس رضوی ) . ب . حضرت احمد بن موسی علیه الاسلام (شاهچراغ ) .ج . حضرت فاطمه معصومه علیها الاسلام .  د. حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السلام و موقوفات مربوط به بقاع مزبور که از طرف مقام معظٌم رهبری برای ادارۀ آنها تولیت معیٌن و منصوب گردیده است ، هیچ گونه دخالت ونظارتی نخواهندداشت.مادٌۀ 2 : چنانچه از طرف مقام معظٌم رهبری برای ادارۀ موقوفه ای ، متولٌی معیٌن و نصب شده باشد ادارات حج و اوقاف و امور خیریه مجاز به دخالت و یا نظارت در مورد این گونه موقوفات نخواهند بود. مادٌۀ 3 : متولیٌان منصوصی که با تشخیص ادارات تحقیق سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریه به استناد قسمت آخر مادٌۀ 14 قانون فوق الاشعار در مظان ٌ تعدٌی و تفریط نباشند از تسلیم صورتحساب درآمد و هزینه و اخذ مفاصا حساب از شعب تحقیق معاف بوده و ا دارات حج و اوقاف و امور خیریٌه بر اعمال این گونه متولیٌان نظارت نخواهند نمود. تبصره : در صورتی که این گونه متولیٌان بخواهند از معافیت های مقررٌ در مادٌۀ 2 قانون مالیات های مستقیم استفاده نمایند، ملزم به رعایت ضوابط مقررٌ در آیین نامه اجرایی آن قانون ، می باشند. مادٌۀ 4 : به موجب مادٌۀ 14 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان و آیین نامه های آن ، تحقیق در جمع و خرج عواید موقوفات و صدور مفاصا حساب و تطبیق مصارف آن با مفاد وقف نامه از وظایف شعب ادارات تحقیق است. لذا شعب مذکور موظٌف اند همه ساله ضمن اقدام به موقع در این مورد ، اسامی متولیٌانی را که مشمول موادٌ 2 و 3 این طرح نباشند به ادارات حج و اوقاف و امور خیریه شهرستان مربوطه اعلام تا آن ادارات بتوانند به موقع در تنظیم اسناد معاملات راجع به عین یا منافع این قبیل موقوفات نظارت کامل نموده و امور مربوط به موقوفه با نظارت استصوابی ادارات حج و اوقاف و امور خیریه محلٌ انجام گردد. بدیهی است به محض خروج هر یک از متولیٌان مشمول این مادٌه از مظان تعدٌی و تفریط ، موضوع نظارت نیز مرتفع خواهد شد.  2/2 مجٌوز مقام معظٌم رهبری در مورد اجرای طرح توجیه ..... بسمه تعالیشماره : 1/3503تاریخ : 1369/8/14جناب حجت الاسلام و المسلمین آقای امام جمارانی نمایندۀ محترم ولی فقیه و سرپرست سازمان حج و اوقاف وامور خیریه با سلامطرح ارسالی طیٌ نامه شمارۀ 120/5931 مورٌخ 1369/7/23 در خصوص نظارت آن سازمان بر اعمال متولیٌان موقوفات که اصل آن به پیوست ارسال می گردد ، به استحضار مقام معظم رهبری رسید. در ذیل همین نامه مقررٌ فرمودند:جناب حجٌت الاسلام آقای جمارانیعمل به این آیین نامه ، با رعایت احتیاط در اجرای مضمون وقف نامه ها ، خوب و مفید است و با آن موافقت می شود. 1369/8/7دفتر مقام معظمرهبری _ محمدی گلپایگانی  -3قانون استفساریٌه تبصرۀ ذیل مادٌۀ 9 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوٌب 1363 (مصوٌب 1379/2/28 و 1379/6/13 )موضوع استفسار : آیا بقعه متبرٌکه حضرت امام رضا علیه السلام به لحاظ اطلاق عبارت (بقاع متبرکه ) مذکور در تبصرۀ ذیل مادٌۀ 9 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوٌب 1363/10/2 مشمول برخورداری از مزایای معافیت از پرداخت مخارج و هزینه های دادرسی وثبتی و اجرایی این تبصره می شود یا منصرف از آن است ؟نظر مجلسمادٌۀ واحده : بقعه متبرٌکه و موقوفات حضرت امام رضا علیه السلام به لحاظ اطلاق عبارت بقاع متبرٌکه مذکور در تبصرۀ ذیل مادٌۀ 9 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اقاف و امور خیریه مصوٌب 1363 مشمول برخورداری از مزایای معافیت از پرداخت مخارج و هزینه های دادرسی و ثبتی و اجرایی این تبصره می شود. قانون فوق مشتمل بر مادٌۀ واحده در جلسه علنی روز چهارشنبه مورٌخ بیست و هشتم اردیبهشت ماه یکهزار و سیصد و هفتاد و نه مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 1379/3/2 به تأیید شورای نگهبان رسیده است.رییس مجلس شورایاسلامی _ مهدی کروبی موضوع استفساریٌه :مادٌۀ واحده : آیا بقاع متبرکه حضرت عبدالعظیم (ع) و حضرت معصومه علیها السلام و موقوفات آنها به لحاظ اطلاق عبارت بقاع متبرٌکه مذکور در تبصرۀ ذیل مادٌۀ 9 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریٌه مصوٌب 1363/10/2 همانند بقعه متبرٌکه حضرت امام رضا علیه السٌلام مشمول برخورداری از مزایای معافیت از پرداخت مخارج و هزینه های دادرسی و ثبتی و اجرایی این تبصره می شوند؟نظر مجلسبقاع متبرٌکه حضرت عبدالعظیم (ع) و حضرت معصومه علیها السلام و موقوفات آنها به لحاظ اطلاق عبارت بقاع متبرٌکه مذکور در تبصرۀ ذیل مادٌۀ 9 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوٌب  1363/10/2 همانند بقعه متبرٌکه حضرت امام رضا علیه السٌلام مشمول برخورداری از مزایای معافیت از پرداخت مخارج و هزینه های دادرسی و ثبتی و اجرایی این تبصره می شوند.قانون فوق مشتمل بر مادٌۀ واحده در جلسه علنی روز یکشنبه مورٌخ سیزدهم شهریور ماه یکهزار و سیصد و هفتاد و نه مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 1379/6/23 به تأیید شورای نگهبان رسیده است.رئیس مجلس شورایاسلامی _ مهدی کروبی   -4 لایحه قانونی تجدید قرارداد و اجارۀ املاک و اموال موقوفه و تجدید انتخاب متولیٌان و امنا و نظٌار اماکن متبرٌکه مذهبی و مساجد(مصوٌب 1358/2/4 شورای انقلاب اسلامی )مادٌۀ 1 : به منظور جلوگیری از هر گونه تضییع حقٌ در موقوفات کشور و تنظیم اسناد و قرارداد اجاره و تعیین اجاره بهای عادلانه املاک استیجاری و متصرٌفی موقوفه ، از این تاریخ کلٌیٌه اسناد و قراردادها (اعم ٌ از عادی و رسمی ) منعقده بین ا وقاف و مستأجرین در موقوفات عامٌه ، نظیر املاک مزروعی و  باغات و اراضی و مستغلاٌت و مستحدثات شهری و روستایی فسخ و به این قبیل مستأجرین و سایر اشخاص اعم ٌ از حقیقی و حقوقی که به هر نحوی از انحا در حال حاضر املاک موقوفه را متصرٌف می باشند اخطار می شود که در ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این لایحه جهت روشن نمودن و وضع املاک استیجاری و متصرٌفی خود و تأدیه اجاره بهای گذشته و تنظیم اسناد جدید اجاره به نرخ عادله روز ، به ادارۀ اوقاف محلٌ وقوع ملک ، مراجعه نمایند. در صورت عدم مراجعه و انقضای مهلت مقررٌ ، اداره اوقاف از ادامه استفاده و تصرٌفات غیر قانونی آنها جلوگیری و با خلع ید از مستأجر یا متصرٌف ، با رعایت صرفه موقوفه آن را به اشخاص متقاضی واگذار خواهد نمود و کلٌیٌه مطالبات موقوفه را نیز از مستأجر یا متصرٌف قبلی و یا از محل ٌ فروش و واگذاری اعیانی متعلٌق به آنها دریافت می دارد. تبصره : ترتیب تنظیم اجاره نامه و میزان اجاربه بهای عادله روز ، براساس آیین نامه ای خواهد بود که ظرف پانزده روز از تاریخ تصویب این قانون از طرف سازمان اوقاف تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.مادٌۀ 2 : به منظور حسن ادارۀ اماکن متبرٌکه مذهبی اسلامی کشور و مساجد ، از طریق انتخاب هیأت امنای جدید از اشخاص واجد صلاحیٌت که مراتب تقوی و امانت آنان مورد تأیید و قبول باشد و تجدید انتخاب متولیٌان و امنا و نظٌارکه از طرف سازمان اوقاف منصوب خواهند شد ، از این تاریخ کلٌیٌه اعضای هیأت امنای مذکور و متولیٌان و امنا و نظٌار مربوطه از سمت خود معزول و از هر گونه دخالت وتصرٌف در اموال اماکن مورد تصدٌی ، ممنوع می گردند و مکلٌف اند تا انتخاب و تعیین متولیٌان و امنا و نظار جدید ، کلیه اموال و وجوه دریافتی و اسناد و مدارک موقوفه و اماکن مربوطه را به طور امانی حفظ ونگهداری نموده و به محض صدور ابلاغ و معرٌفی اعضای جدید ٌ عینا طبق صورتجلسه با نظر اوقاف محلٌ ، تحویل نمایند.تبصره : تجدید انتخاب و انتصاب متولیٌان و امنا و نظٌار قبلی بلا مانع است و ادارۀ امور موقوفه تا انتخاب اعضای جدید به عهدۀ اداره اوقاف محلٌ خواهد بود.مادٌۀ 3 : سازمان اوقاف می تواند با کسب نظر مشورتی شورای امنا و نظاٌر هر حوزۀ اوقافی ، از بین اشخاص علاقه مند وذیصلاح مذکور در فوق نسبت به تشکیل و تعیین هیأت امنا و انتخاب متولیان و نظٌار جهت کلٌیه اماکن متبرٌکه مذهبی اسلامی اقدام لازم را به عمل آورد. هیأت امنای این قبیل اماکن حدٌاقلٌ سه نفر و حدٌاکثر پنج نفر خواهند بود که پس از انتخاب و صدور ابلاغ ، انجام وظیفه خواهند نمود. صدور ابلاغ ، انجام وظیفه خواهند نمود. صدور ابلاغ و احکام مزبور نیازی به تصویب شورای عالی اوقاف نخواهد داشت.تبصرۀ 1 : در هر حوزۀ اوقافی که شورای مشورتی امنا و نظٌار تشکیل نشده باشد ، جلب نظر و تصویب شورای عالی اوقاف ضروری است.تبصرۀ 2 : در مورد تعیین هیأت امنا و انتخاب متولیٌان و نظٌار جهت مساجد ، سازمان اوقاف لایحه دیگری تهیه و پس از تصویب هیأت وزیران به شورای انقلاب اسلامی تقدیم می نماید.مادٌۀ 4 :  تصمیمات متخذه از طرف سازمان اوقاف نسبت به اجرای مفادٌ این لایحه قانونی ، قطعی و لازم الاجرا است.شورای انقلابجمهوری اسلامی ایران  -5 قانون ابطال اسناد فروش رقبات ، آب و اراضی موقوفه (مصوب 1363/1/28 )مادٌۀ واحده : از تاریخ تصویب این قانون ، کلیٌه موقوفاتی که بدون مجوٌز شرعی به فروش رسیده یا به صورتی به ملکیٌت درآمده باشد به وقفیٌت خود بر می گردد و اسناد  مالکیٌت صادر شده باطل و از درجه اعتبار ساقط است.تبصرۀ  : پس از ابطال سند مالکیٌت در مواردی که موقوفه قابل اجاره باشد و متصرٌف تقاضای اجاره کند با رعایت مصلحت وقف و حقوق مکتسبه متصرٌف ، قرارداد اجاره با متصرٌف تنظیم خواهد شد.تبصرۀ 2  : کلٌیه املاک مزروعی که در اجرای قانون اجازۀ تبدیل به احسن و واگذاری دهات و مزارع موقوفات عامٌ مصوب 1350/1/29 به زارعین صاحب نسق انتقال و بین آنان تقسیم شده با حفظ مصلحت وقف با متصرٌفین و زارعان صاحب نسق با رعایت حقوق اکتسابی آنان اجاره نامه تنظیم می شود. وجوهی که قبلا از طرف دولت بابت املاک مزبور مطابق مادٌۀ واحده پرداخت شده بابت اهدایی دولت به موقوفه محسوب و از تاریخ تحویل زمین به متصرٌف اجرت المثل زمین توسط کارشناس رسمی یا خبرۀ محلٌی تعیین و با محاسبه وجوه پرداختی قبلی متصرٌف تهاتر و کسر یا اضافه آن محاسبه خواهد گردید.تبصرۀ 3 : کسانی که زمین یا خانه موقوفه ای را بدون اطلاع از وقفیٌت از اشخاص حقیقی یا حقوقی خریداری نموده و به موجب این قانون اسناد مالکیٌت آن باطل می شود می توانند برای دریافت خسارت وارده به فروشنده رجوع نمایند، سازمان اوقاف می تواند از تاریخ تصویب این قانون با متصرف تنظیم اجاره نماید.تبصرۀ 4 : در مواردی که جهت مورد نظر واقف ، تغییر یافته باشد بایستی به نظر واقف عمل شود.تبصرۀ 5 : کلیٌه قوانین و مقررات مغایر با این مادٌه و تبصره های آن لغو و کان لم یکن می باشد. وزارت کشاورزی و سازمان اوقاف موظٌف اند آیین نامه اجرایی این قانون را ظرف مدٌت سه ماه از تاریخ تصویب این قانون تهیه و پس از تصویب هیأت دولت به اجرا درآورند.قانون فوق مشتمل بر مادٌۀ واحده و پنج تبصره در جلسه روز سه شنبه بیست و هشتم فروردین ماه یکهزار و سیصد و شصت و سه مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 1363/2/3 به تأیید شورای نگهبان رسیده است.رئیس مجلس شورایاسلامی _ اکبر هاشمی رفسنجانی  -6 قانون ابطال اسناد فروش رقبات ، آب و اراضی موقوفه (مصوٌب 1371/11/25 )مادٌۀ واحده : از تاریخ تصویب این قانون کلیٌه موقوفات عامٌ که بدون مجوٌز شرعی به فروش رسیده یا به صورتی به ملکیٌت درآمد باشد به وقفیٌت خود بر می گردد و اسناد مالکیت صادر شده باشد  باطل و از درجه اعتبار ساقط است.تبصرۀ 1 : پس از ابطال سند مالکیت در مواردی که موقوفه قابل اجاره باشد و متصرٌف تقاضای اجاره کند با رعایت مصلحت وقف و حقوق مکتسبه متصرٌف ، قرارداد اجاره با متصرٌف تنظیم خواهد شد.تبصرۀ 2 : کلیٌه املاک مزروعی که دراجرای قانون اجازۀ تبدیل به احسن و واگذاری دهات و مزارع موقوفات عامٌ مصوٌب 1350/1/29 و سایر مراحل اصلاحات ارضی به زارعین صاحب نسق انتقال و بین آنان تقسیم شده با حفظ مصلحت وقف با متصرٌفین و زارعان صاحب نسق با رعایت حقوق اکتسابی آنان اجارهنامه تنظیم می شود. وجوهی که قبلا از طرف دولت بابت املاک مزبور مطابق مادٌۀ واحده پرداخت شده بابت اهدایی دولت به مووقفه محسوب از تاریخ تحویل زمین به متصرٌف اجرت المثل زمین توسط کارشناس رسمی یا خبرۀ محلی تعیین و با محاسبه وجوه پرداختی قبلی متصرٌف  تهاتر و کسر ، یا اضافه آن محاسبه خواهد گردید.تبصرۀ 3 : کسانی که زمین یا خانه موقوفه ای را بدون اطلاع از وقفیت از اشخاص حقیقی یا حقوقی خریداری نموده و به موجب این قانون اسناد مالکیٌت آن باطل می شود می توانند برای دریافت خسارت وارده به فروشنده رجوع نمایند. در صورتی که متصرٌف طبق تبصرۀ 1 این قانون تقاضای اجاره نماید سازمان اوقاف می تواند از تاریخ تصویب این قانون با متصرٌف تنظیم اجاره نماید.تبصرۀ 4 : در کلٌیٌه موارد مذکور در تبصره های فوق در صورتی که متصرٌف و یا زارع صاحب نسق ، در مواعدی که به وسیله واحدهای اوقافی تعیین و کتبا به آنان ابلاغ می نماید ظرف مدت سی روز از تاریخ رویت نامه اوقاف از  تنظیم سند اجاره با موقوفه خودداری نمایند، سازمان می تواند موقوفه را به اشخاص داوطلب اجاره دهد. بدیهی است دراین صورت متولی و اوقاف باید چنانچه متصرٌف و یا زارع صاحب نسق حقوق مکتسبه داشته باشد بهای آن را به متصرٌف و یا زارع صاحب نسق با نظر کارشناس پرداخت نمایند. در صورت بروز اختلاف فیمابین طرفین ، موضوع به مراجع قضایی احاله و محاکم مکلٌف اند این گونه موارد راد خارج از نوبت رسیدگی و تعیین تکلیف نمایند.تبصرۀ 5 : در مواردی که جهت مورد نظر واقف تغییر یافته باشد بایستی به نظر واقف عمل شود.تبصرۀ 6 : کلیٌه قوانین و مقررٌات مغایر با این مادٌه و تبصره های آن لغو و کان لم کین می باشد. وزارت کشاورزی و سازمان اوقاف موظف اند آیین نامه اجرایی این قانون را ظرف مدت سه ماه از تاریخ تصویب این قانون تهیه و پس از تصویب هیأت دولت به اجرا درآورند. قانون فوق مشتمل بر مادٌۀ واحده و شش تبصره در جلسه علنی روز یکشنبه مورٌخ بیست و پنجم بهمن ماه یکهزار و سیصد و هفتاد و یک مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 1371/12/2 به تأیید شورای نگهبان رسیده است.رییس مجلس شورایاسلامی _ علی اکبر ناطق نوری  -7قانون الحاق دو تبصره به مادٌۀ  واحدۀ قانون ابطال اسناد فروش رقبات ، آب و اراضی موقوفه (مصوٌب 1380/12/19)مادٌۀ واحده : دو تبصرۀ ذیل به عنوان تبصره های 5 و 6 به قانون ابطال اسناد فروش رقبات آب و اراضی موقوفه مصوٌب 1363/1/28 الحاق و شمارۀ تبصرۀ 5 قانون مذکور به شمارۀ 7 تغییر می یابد.تبصرۀ 5 : اراضی و املاک که در تصرف و مالکیٌت کشاورزان و مالکین محلٌی بوده و در اثر اجرای سیاست های غلط و یا زورمندانه سلاطین بدون مجوٌز شرعی از مالکیٌت آنان خارج شده ولی اراضی کماکان در تصرٌف مالکین مذکور می باشد و سپس من غیر حقٌ در مالکیٌت موقوفات و آستان قدس رضوی و توسط مالکیت هیچ گونه سند وقفیت اعمٌ از عادی و رسمی تنظیم نشده و یا هر دلیل معتبر شرعی و قانونی وجود نداشته باشد و همچنین املاکی که در تصرٌف اشخاص بوده و سند رسمی دارند ولی ادٌعای وقفیٌت نسبت به آنها شده است ، در صورتی که دلایل معتبری دال بر صحٌت وقف وجود نداشته باشد از شمول حکم مادٌۀ واحده خارج و هر گونه تصمیم و اقدامی که در مورد اراضی فوق الذکر انجام شده از درجه اعتبار ساقط و کان لم یکن می گردد و در صورت بروز اختلاف ، در هر دو مورد دادگاه صالح رسیدگی خواهدنمود.تبصرۀ 6 : آن دسته از اراضی و املاک و جنگل ها و مراتع و اراضی منابع ملٌی  که مشمول مادٌۀ 1 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع مصوٌب 1346/5/25 و اصلاحات بعدی آن و قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی مصوٌب 1371/7/5 قرار گیرد مشمول مادٌۀ واحدل مذکور نبوده و موقوفه تلقی نمی شود مگر در مورد حریم موقوفات و اراضی ای که قبل از تاریخ 1365/12/16 احیا شده باشد .قانون فوق مشتمل بر مادٌۀ واحده در جلسه علنی روز یکشنبه مورٌخ نوزدهم اسفند ماه یکهزار و سیصد و هشتاد مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 138/12/28 به تأیید شورای نگبهان رسیده.رییس مجلس شورایاسلامی _ مهدی کروبی  -8قانون استفساریه تبصره 5 الحاقی به مادٌۀ واحدۀ قانون ابطال اسناد فروش رقبات ، آب و اراضی موقوفه(مصوٌب 1382/9/19 )موضوع استفساریه : مادٌۀ واحده : آیا منظور مقنٌن از تبصرۀ 5 الحاقی به مادٌۀ واحدۀ قانون ابطال اسناد فروش رقبات ، آب و اراضی موقوفه ، مصوٌب 1380/12/19 این بوده که ابتدائا قانون باید در مورد اراضی و املاک موضوع تبصرۀ 5 اجرا شود و بعد در صورت اختلاف موضوع به دادگاه صالح ارجاع گردد؟نظر مجلس : چون در هر مورد ید متصرٌف اماره بر وقف یا ملک می باشد در صورتی که ذوالید با مدعی اختلاف داشته باشد مدٌعی باید به دادگاه مراجعه کند و بدو حکم دادگاه نمی تواند از ید آن خارج و یا سند مالکیٌت را باطل نماید.قانون فوق مشتمل بر مادٌۀ واحده در جلسه علنی روز چهارشنبه مورٌخ نوزدهم آذر ماه یکهزار و سیصد و هشتاد و دو مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 1382/9/26 به تأیید شورای نگهبان رسیده است.رییس مجلس شورایاسلامی _ مهدوی کروبی  فصل دومآیین نامه ها و مصوٌبات -1 آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه  (مصوٌٍ ب 1365/2/10)مادٌۀ 1 : منظور از کلمه سازمان در این آیین نامه سازمان حج و اوقاف و امور خیریه است.مادٌۀ 2 : ادارۀ حج و اوقاف و امور خیریه هر حوزه ، امور مربوط به همان حوزه را انجام خواهد داد و در صورتی که رقبات یک موقوفه در حوزه های مختلف واقع شده باشد، ادارۀ حج و اوقاف و امور خیریه محلٌ مصرف ، مسئوول رسیدگی به بودجه و حساب موقوقه خواهد بود و ادارات حج و اوقاف و امور خیریه محلٌ وقوع رقبات دیگر این گونه موقوفات ،  به سایر امور رقبات واقع درهمان حوزه رسیدگی می نمایند. در صورتی که موقوفه دارای رقبات متعددٌ و در حوزه های مختلف واقع و مصرف هر رقبه در همان حوزه باشد، رسیدگی به بودجه وحساب و ادارۀ موقوفه به عهدۀ ادارۀ حج و اوقاف و امور خیریه همان حوزه می باشد.هیأت وزیران در جلسه مورٌخ 1365/10/2 بنا به پیشنهاد شمارۀ 11/2993/8/696 مورٌخ 1364/5/9 وزارت ارشاد اسلامی به استناد مادٌۀ 17 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه مصوٌّ 1363/10/2 مجلس شورای اسلامی ، آیین نامه اجرایی این قانون را به شرح فوق تصویب نمودند. تبصره : چنانچه در مورد این صلاحیٌت ابهام و اختلافی بین ادارات حج و اوقاف و امور خیریه پیش بیاید ، نظر سرپرست سازمان معتبر است. مادٌۀ 3 : ادارۀ امور اماکن مذهبی اسلامی از قبیل بقاع متبرٌکه و غیر به جز آنچه که در تبصرۀ 2 مادٌۀ 1 قانون استثنا شده و اماکننی که در برای ادارۀ آنها ترتیب خاصٌی داده نشده است ، به عهدۀ ادارات حج و اوقاف و امور خیریه بوده و می توانند برابر مادٌۀ 5 قانون و تبصره های ذیل آن و آیین نامه مربوطه ، اشخاصی را به عنوان هیأت امنا انتخاب نمایند.تبصره : عرصه و اعیان مساجد ، مدارس علوم دینی و تکایا رقبه موقوفه است ، ولی ادارات حج و اوقاف و امور خیریه در شئوون داخلی آنها از قبیل تعیین امام جماعت و انجام مراسم مذهبی دخالت نخواهند داشت.مادٌۀ 4 ابطال شدهمادٌۀ 4 اصلاحی : ادارات اوقاف و امور خیریه درمورد موقوفات خاصٌه که فاقد متولٌی منصوص بوده و یا به تشخیص سازمان ، معتمد یا محل ٌ وثوق نباشد، به منظور رعایت مصلحت وقف و بطون لاحقه ، با تشخیص و اجازه نمایندۀ ولی فقیه و تا زمان رفع مانع نسبت به ادارۀ امور موقوفه اقدام خواهند کرد.1. این ماده به موجب رأی شماره 89 مورخ 1373/8/7 هیات عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید.ماده 4 ابطال شده : به منظور رعایت مصلحت موقوف علیهم در اجرای قسمت اخیر بند یک ماده یک قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه درموقوفات خاص ، ادارات حج و اوقاف و امور خیریه در موارد مشروحه زیر ، حسب مورد نظارت یا دخالت خواهند کرد.الف . افراز ، تحدید حدود و اعتراض به ثبت موقوفه در صورتی که ملکیت ، تقاضای ثبت شده باشد.ب. فروش موقوفه و نحوه تبدیل آن با رعایت ماده 32 این آیین نامهو مقررات قانون مدنی. ج . ایجار برای مدت بیش از ده سال با رعایت ماده 32 این آیین نامه.د. اعطای حق تملک اعیان به مستاجر در رقباتی که عرصه و اعیانا وقف باشد با توجه به مواد 12 و 32 این آیین نامه. 2. هیات وزیران در جلسه مورخ  1382/8/4 بنا به پیشنهاد شماره 1/2/230/201 مورخ 1382/1/30 سازمان اوقاف و امور خیریه و به استناد ماده 17 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوب 1363//10/2 ماده  4 آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه را اصلاح نمود. مادٌۀ 5   (ابطال شده )مادٌۀ 5  اصلاحی : در موقوفات (اعم از عامٌ و خاصٌ ) موضوع قسمت اخیر بند 1 مادٌۀ 1 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه در صورت اختلاف موقوف علیهم و همچنین در موارد تعدٌی و تفریط متولٌی و ناظر یا به خطر ا فتادن مصالح بطون لاحقه طبق مادٌۀ 7 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه بنا به درخواست ادارات اوقاف و امور خیریه و تشخیص شعبه تحقیق و حکم دادگاه تعیین تکلیف و اقدام خواهد شد.1. اینمادٌۀ  به موجب رأیشمارۀ 89 مورٌخ 1373/8/7 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید. مادٌۀ  5 ابطالشده : در موقوفات خاصٌ ، در صورت بروز اختلاف بین متولٌی و موقوف علیهم و یا بینموقوف علیهم و در موارد تعدٌی و تفریط و یا به خطر افتادن مصالح بطون لاحقه ، بایدموضوع به مرکز گزارش تا با تأیید سرپرست سازمان ، حسب مورد ، نظارت و یا امورموقوفه موقتا و تا رفع موانع، به وسیله ا داره حج و اوقاف و امور خیریه یا امین ویا هیأت امنای منتخبا سازمان و با رعایت مفادٌ وقف نامه و نظیر موقوفات متصرٌفیاداره شود.2.هیات وزیران در جلسه 1382/8/7 بنا به پیشنهاد شماره1/2/230/201مورخ1382/1/30سازمان اوقاف و امور خیریه و به استناد ماده 17 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوب1363/10/2، ماده 5 آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه را اصلاح نمود . مادٌۀ 6 : ادارۀ امور موسسات و انجمن های خیریه ای که از طرف دولت و یا سایر مراجع ذیصلاح به عهدۀ سازمان یا واحدهای تابعه گذاشته شده یا می شود، طبق اساس نامه های مصوٌبه هر یک خواهد بود و در مورد سایر موسسات خیریٌه با توجٌه به قانون مالیات های مستقیم ، چنانچه موسسات مذکور جهت مفاصا حساب مالیاتی یا به هر جهت دیگری که احتیاج به گواهی داشته باشند مراجعه نمایند، ادارات حج و اوقاف و امور خیریه می توانند نحوۀ عملکرد این گونه موسسات را بررسی نموده و در صورت تأیید ، گواهی صادر نمایند.تبصره : گواهی فوق به موسسات خیریٌه ای داده خواهد شد که در اساس نامه آنها پیش بینی شده باشد در صورت انحلال موسسه ، امول و دارایی آن با اجازۀ نمایندۀ ولی فقیه صرف امور خیریه گردد.مادٌۀ 7 : ادارات حج و اوقاف و امور خیریه موظف اند گورستان های متروکه موقوفه واقع در حوزه عمل خود را مشخص و در صورتی که فاقد متولٌی باشد با توجه به موقعیٌت آنها برنامه های متناسب وفق موازین شرعی در امور خیریه جهت بهره برداری از آنها تنظیم و به سازمان پیشنهاد نمایند تا با تصویب سرپرست سازمان به مرحله اجرا گذاشته شود.مادٌۀ 8 : ادارۀ کلٌ تحقیق سازمان وظایفی را که طبق قانون بر عهده دارد به وسیله شعب حقوقی و حسابرسی انجام خواهد داد. طرز تشکیل و رسیدگی و وظایف شعب تحقیق بر طبق آیین نامه مربوطه خواهد بود.مادٌۀ 9 : متولٌی ، امین موقوفه بوده وموظف است مطابق قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه و سایر قوانین و مقررات مربوطه و درصورت ابهام و یا فقدان مقررٌات خاص ، طبق احکام شرع و با عنایت کامل به مندرجات وقف نامه ، موقوفه تحت تولیت خود را اداره کند و در حفظ عین ، منافع ، حقوق و حدود موقوفه اقدام و در اجرای نیات خیر واقف کوشش نماید.مادٌۀ 10 : متولیٌان موظٌف اند در اسرع وقت نسبت به ثبت رقبات تحت تولیت خود مبادرت نمایند و همچنین در مواردی که از طرف اشخاص تقاضای ثبت موقوفه به عنوان ملک بشود ، اعتراض و در مراجع صالحه اقامه دعوی بنمایند و در مواردی که موقوفه به نحوی از انحا بدون مجوٌز شرعی به ملکیٌت اشخاص درآمده با رعا یت مادٌۀ واحدۀ قانون ابطال اسناد فروش رقبات ، آب و اراضی موقفه مصوٌب 63/1/28 و آیین نامه اجرایی آن ، نسبت به احیای موقوفه اقدام و ادارات حج و اوقاف و امور خیریٌه محلٌ را در جریان اقدامات خود قرار دهند تا همکاری لازم معمول گردد.تبصرۀ 1 : متولیٌان موظٌف اند در اجرای مادٌۀ 9 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریه و تبصرۀ ذیل آن ، به هنگام طرح هر گونه دعوی یا اعتراض بر ثبت ، نسخه ای از دادخواست یا اعتراض نامه تنظیمی را به ادارات حج و اوقاف و امور خیرهی محلٌ ، تسلیم و رسید دریافت دارند تا ادارات مذکور در این قبیل موارد برای حفظ حقوق موقوفه ، جریان دعوی را مستمرا مراقبت و در صورت لزوم در دعوای مطروحه وارد و در جهت حفظ حقوق وقف اقدام نمایند.تبصرۀ 2 : ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریه مکلٌف اند در صورتی که متولٌیان نسبت به تقاضای ثبت و اعتراض بر ثبت و اقامه دعوی و پیگیری آن در مواعد قانونی به وظایف خود عمل ننمایند ، برای حفظ حقوق وقف در موعد قانونی رأسا نسبت به موارد مذکور اقدام نمایند.تبصرۀ 3 : سازمان و موقوفات عامٌ و اماکن مذهبی اسلامی ، مدارس علوم دینی و موسسات و بنیادهای خیریٌه به موجب تبصرۀ ذیل مادٌۀ 9 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریٌه از پرداخت مخارج و هزینه های دادرسی و همچنین از پرداخت حقٌ الثبت و بقایای ثبتی و هزینه های اجرایی معاف می باشند.مادٌۀ 11 : به منظور رعایت مصلحت وقف و بهره برداری صحیح ، باید رقبات موقوفه را با توجٌه به مفادٌ وقف نامه و قوانین مربوطه و با جلب نظر کارشناس رسمی یا خبرۀ محلٌی و رعایت شرایط زیر از طریق مزایده به اجاره واگذار نمود.الف . خسارا ت احتمالی حتٌی الامکان به عهدۀ مستأجر باشد. ب . از مستأجر باید ضامن معتبر و یا وثیقه مناسب برای تأدیه حقوق موقوفه و تخلیه و تحویل آن در پایان مدٌت اخذ شود.ج . حقٌ انتقال مورد  اجاره از طرف مستأجر به غیر ، حسب مورد ، مو کول به موافقت کتبی متولٌی و ادارات حج و اوقاف و امور خیریه باشد. بدیهی است رعایت آیین نامه نحوۀ وصول پذیره و اهدایی ، الزامی است. د. مدٌت اجاره نباید بیش از ده سال باشد مگر با جلب موافقت سرپرست سازمان .ه. از پیشنهاد  دهندگان برابر ده درصد مبلغ پیشنهادی به عنوان سپرده اخذ شود.و . حدٌاقلٌ مال الاجاره براساس نظر کارشناس رسمی یا خبرۀ محلٌی و به نرخ عادله روز و سایر شرایط لازم در آگهی مزایده قید گردد.ز : اجاره نامه باید رسمی باشد و در مواردی که تنظیم اجاره نامه رسمی میسٌر نیست ، قرارداد تنظیم گردد.تبصرۀ 1 : در مورد رقباتی که درآمد سالیانه آنها تا دویست هزار ریال می باشد ، مزایده الزامی نیست مشروط بر اینکه میزان اجاره از طرف کارشناس رسمی یا خبرۀ محلٌی با توجٌه به نرخ عادله روز تعیین شده باشد. تبصرۀ 2 : آگهی مزایده باید متضمٌن شرایط مذکور در مادٌۀ قبل و هر گونه اطلاعات باشد و در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار محلٌی نیز منتشر شود. فاصله انتشار آگهی تا تاریخ قرائت پیشنهادها کمتر از پانزده روز و بیشتر از سی روز نخواهد بود.مادٌۀ 12 : در مورد موقوفاتی که عرصه و اعیانا وقف است ، اعطای حقٌ تملک اعیان به مستأجر ممنوع می باشد . در بعضی موارد استثنایی ، تملک اعیان مستحدثه به وسیله مستأجر با تصویب سرپرست سازمان مجاز است و این موضوع در مورد باغ های موقوفه و همچنین در مورد موقوفات خاصٌ نیز جاری است.مادٌۀ 13 : اجارۀ اراضی و رقبات بلامعارض موقوفه مورد نیاز وزارتخانه ها و موسسات وابسته و نهادهای انقلاب اسلامی با رعایت صلاح و غبطه وقف براساس نظر کارشناس رسمی یا خبرۀ محلٌی و بر مبنای نرخ عادله روز بدون انجام مزایده و با رعایت آیین نامه نحوۀ وصل پذیره و اهدایی ، مجاز است و در موارد دیگر ، با رعایت مصالح وقف و با تصویب سرپرست سازمان و بر مبنای نظریٌه کارشناس رسمی یا خبرۀ محلٌی و به نرخ عادله روز ، انجام مزایده الزامی نخواهد بود.مادٌۀ 14 : کمیسیون مزایده از مسئوول اداره حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه ، نمایندۀ ادارۀ امو.ر اقتصادی و دارایی محلٌ و متولٌی موقوفه تشکیل می شود. در صورتی که موقوفه بدون متولٌی باشد ، نمایندۀ دادستان عمومی شهرستان درجلسه شرکت خواهد نمود.تبصرۀ 1 : در مواردی که پیشنهادی نرسیده و یا پیشنهادات واصله به نظر کمیسیون مزایده مخالف مصالح وقف تشخیص داده شود ، مزایده یکبار دیگر تجدید می شود و درصورت تکرار وضعیٌت اوٌلیٌه ، تکلیف به وسیله اکثریٌت اعضای کمیسیون مذکور تعیین خواهد شد.تبصرۀ 2 : در مورد آن قسمت از باغات موقوفه که فروش سردرختی آنها از طریق دیدبه حال موقوفه مفید باشد و می توان فروش را به منحصر به یک فصل و مزایده را بر طبق عرف و عادات محل ٌ و با نظر کارشناس یا خبرۀ محلٌی به طور حضوری انجام داد.تبصرۀ 3 : در صورت تساوی پیشنهادات واصله برندۀ مزایده با نظر اکثریٌت اعضای کمیسیون تعیین خواهد شد.تبصرۀ 4 : رقبات موقوفات مشمول قانون ابطال اسناد فروش رقبات ، آب و اراضی موقوفه ، برابر آیین نامه اجرایی آن به اجاره واگذار می شود.مادٌۀ 15 : اراضی موقوفه مشمول قانون ابطال اسناد فروش رقبات ، آب و اراضی موقوفه که در محدودۀ خدمات شهری واقع شده و در حال حاضر کاربری زراعی ندارد، با تأیید مقامات ذیصلاح و تأمین و پرداخت حقوق مکتسبه زارعین صاحب نسق ، طبق مفادٌ این آیین نامه بر امور ساختمانی مجاز به اجاره واگذار خواهد شد.مادٌۀ 16 : متولٌی موظٌف است نسبت به وصول مطالبات موقوفه و نیز برای روشن نمودن وضع موقوفه در اجرای قانون ابطال اسناد فروش رقبات ، آب و اراضی موقوفه ، به موقع اقدام کند.مادٌۀ 17 : متولٌیان و ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه مکلٌف اند اقدامات خود را نسبت به اجرای موادٌ یک و چهار لایحه قانونی تجدید قرارداد و اجارۀ املاک و اموال موقوفه و تجدید انتخاب متولٌیان و امنار و نظٌار اماکن متبرٌکه مذهبی و مساجد مصوٌب 1358/2/4 شورای انقلاب اسلامی ایرا ن ، همچنان به منظور احقاق حقوق موقوفات پیگیری نمایند.مادٌۀ 18 : وجوه حاصل از ضبط سپرده های مزایدۀ موقوفات  اماکن مذهبی ، به حساب همان موقوفه یا مکان مذهبی واریز خواهد شد.مادٌۀ 19 : مخارج هر موقوفه به شرح زیر است :الف . هزینه های مربوط به حفظ و عین و بقای موقوفه و فراهم نمودن موجبات آبادانی  رقبات آن.ب . تعمیرات جاری و هزینه های مربوط به بهره برداری از آن.ج . مالیات و عوارض و حقٌ التٌولیه و حقٌ النٌظاره و مخارج ثبتی و محاکماتی در صورت شمول.د. مصارف مقررٌ در وقف نامه و یا سیرۀ جاریه .تبصرۀ 1 : اعتبارات بند (ج) به وسیله متولٌی به مصرف می رسد ، ولی در مورد مصرف اعتبارات بندهای (الف ) ، (ب) و (د) اطلاع ادارۀ حج و اوقاف و امور خیریٌه لازم است ، مگر در موقوفات منصوص التولیٌه در صورتی که مظنٌه تعدٌی و تفریط متولٌی نباشد.تبصرۀ 2 : آن قسمت از مخارج بند (د) که تحصیل اسناد هزینه مقدور نباشد ، گواهی لازم با ذکر علٌت ، نوع و مشخصات هزینه با امضای مسئوول ادارۀ محلٌ و متولٌی  و متصدٌیان امور مالی ، حسب مورد تنظیم خواهد شد.مادٌۀ 20 (ابطال شده )مادٌۀ 20 اصلاحی : در موقوفاتی که دارای متولٌی منصوص و قادر به انجام وظایف شرعی و قانونی نمی باشند، متولٌی موظٌف است بودجه فردی موقوفات و اماکن مذهبی که حاوی مشخصات رقبات و ریز ارقام درآمد و هزینه ، موجودی ، بدهی و مطالبات می باشد را حدٌاکثر در سه ماهه آخر هر سال برای سال آتی ، طبق مدلول وقف نامه و مطابق نمونه ای که سازمان معیٌن می نماید،  در پنج نسخه به اختلاف مورد ، به شرح زیر تنظیم نماید: الف. ادارات اوقاف و امور خیریٌه  ، بودجٌه موقوفات متصرفی را ظرف مدٌت یک ماه از تاریخ تنظیم به اداره کلٌ اوقاف و امور خیریٌه استان مربوط ارسال می نمایند تا در صورتی که طبق مقررات و مدلول وقف نامه یا سیرۀ جاریٌه تنظیم شده باشد ، تأیید و در غیر این صورت جهت رفع نقص اعاده نماید.1. این مادٌه و تبصره های 1 و 3 آن به موجب رأی شماره 127 مورخ 1374/7/29 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید.مادٌۀ  20 : بودجه فردی موقوفات و اماکن مذهبی که حاوی مشخصات رقبات و ریز ارقام درآمد و هزینه ، موجودی، بدهی و مطالبات می باشد ، باید حداکثر در سه ماهه آخر هر سال برای سال آتی ، طبق مدلول وقف نامه و مطابق نمونه ای که سازمان معیٌن می نماید ، در پنج نسخه تنظیم شود.تبصرۀ 1 : اداره حج و اوقاف و امور خیریه موظٌف است ظرف مدٌت یک ماه از تاریخ تنظیم اوراق بودجه های موقوفات متصرٌفی، آنها را به ادارۀ کل حٌج و اوقاف و امور خیریٌه استان مربوطه ارسال تا بررسی ، و در صورتی که طبق مقررٌات و مدلول وقف نامه یا سیرۀ جاریٌه تنظیم شده باشد. تصویب، والا جهت رفع نقص اعاده نماید. بررسی و تصویب بودجه های موقوفات غیر متصرٌفی به ترتیب فوق به عهده ادارات حٌج و اوقاف و ا مور خیریٌه محلٌ خواهد بود.بدیهی است در خصوص بودجه موقوفات منصوص التٌولیه که مظٌنه تعدٌی و تفریط در آن نباشد ، ادارات حٌج و اوقاف و امور خیریٌه فقط وصول بودجه را به متولٌی منصوص اعلام خواهند داشت.2. هیأت وزیران در جلسه مورخ 1382/8/4 بنا به پیشنهاد شماره 1/2/230/201 مورٌخ 1382/1/30 سازمان اوقاف و امور خیریه و به ا ستناد مادٌۀ  17 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریٌه مصوٌب 1363/10/2 ، مادٌۀ  20 آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حجٌ و اوقاف و ا مور خیریه را اصلاح نمود. ب . موقوفاتی که متولٌیان آنها در مظانٌ تعدٌی و تفریط قرار دارند و با رعایت طرح توجیهی شماره 120/5931 مورٌخ 1369/7/23 و مجوٌز مورٌخ 1369/8/7 مقام معظٌم رهبری با نظارت سازمان اوقاف و امور خیریٌه اداره می شوند متولٌی مربوط بودجه تنظیمی را ظرف یک ماه برای بررسی و تأیید به ادارۀ اوقاف و امور خیریٌه محلٌ تسلیم می نماید.تبصرۀ 1 : یک نسخه از بودجه های تأیید شده در موقوفات غیر متصرفی موضوع بند (ب) به متولٌی و در موقوفات متصرٌفی به حسابداری و یک نسخه به ادارۀ اوقاف و امور خیریٌه محلٌ و یک نسخه به ادارۀ کلٌ اوقاف و امور خیریٌه استان مربوط و یک نسخه به ادارۀ تحقیق مربوط و یک نسخه به سازمان ارسال خواهد شد و سازمان نیز به نوبه خود بودجه های واصله را مورد رسیدگی قرار داده و انطباق و یا عدم انطباق آن را باوقف نامه و مقررٌات و دستورالعملهای صادره به ادارۀ اوقاف و امور خیریٌه محلٌ اعلام می دارد.تبصره 2 : موقوفاتی که دارای متولٌی منصوص و قادر به انجام وظایف شرعی و قانونی هستند از تسلیم بودجه به ترتیب یاد شده مستثنا می باشند ، مگر آن که طبق نظر شعب تحقیق و حکم دادگاه فاقد شرایط مذکور یا مشمول بند (ب) این مادٌه شوند. این متولیٌان در هر حال به منظور تنظیم امور مالیاتی طبق قانون مالیات های مستقیم و آیین نامه و ضوابط مربوط جهت اخذ گواهی و مفاصا حساب عملکرد سالیانه موقوفه اقدام خواهند کرد.تبصرۀ 3 :  موقوفات و اماکنی که از طرف سازمان دارای امنای منصوب هستند در حکم متصرٌفی بوده و امنای مذکور در تنظیم بودجه با ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه همکاری خواهند نمود.مادٌۀ 21 : (ابطال شده )مادٌۀ 21 (اصلاحی ) : در مورد تعمیر و عمران موقوفات و تأمین و انجام هزینه های مورد نیاز به ترتیب زیر اقدام خواهد شد:الف . در موقوفاتی که واقف درصد از درآمد را برای تعمیر و امور عمرانی پیش بینی کرده باشد طبق نیٌات واقف عمل خواهد شد.ب. در سایر موارد برای انجام تعمیرات و عمران موقوفات با رعایت مادٌۀ 6 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه از درآمد موقوفه هزینه های لازم تأمین و پرداخت خواهد شد.ج . ادارات اوقاف و متولیٌان می توانند در صورتی که مغایر وقف نامه نباشد از طریق دگیر نظیر اخذ وام نیز برای این منظور استفاده نمایند.مادٌۀ22 (ابطال شده )1.    این مادٌه به موجب رأی شمارۀ 362 مورٌخ 1381/10/8 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید.مادٌۀ 21 ابطال شده : برای تعمیرات و بازسازی موقوفاتی که عرصه و  اعیانا وقف شده یا نیاز به تعمیرات دارد، حداکثر بیست درصد مجموع عایدات هر سال در بودجه منظور می گردد و در صورتی که کلا یا بعضا به مصرف نرسد جزو ذخیرۀ عمران موقوفه محسوب و نگهداری تا در موقع مقتضی به مصرف عمران موقوفه برسد. 2. هیأت وزیران در جلسه مورٌخ 1382/8/4 بنا به پیشنهاد شمارۀ 1/2/230/201 مورٌخ 1382/1/30 سازمان اوقاف و امور خیریٌه مصوٌب 1363/10/2 ، مادٌۀ 21 آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حٌج و اوقاف و امور خیریٌه را اصلاح نمود. 1. این مادٌه به موجب رأی شمارۀ 362 مورٌخ 1381/10/8 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید.مادٌۀ 22 ابطال شده : در صورتی که ذخیرۀ مذکور در مادٌۀ قبل به علاوه درآمد یکساله موقوفه یا مکان اسلامی برای تعمیر و یا بازسازی آن تکافو ننماید ، حسب مورد ، متولٌیان و ادارات حٌج و ا وقاف و امور خیریٌه و امنای وقف، درآمد دو یا چند سال موقوفه را به اضافه وجوه موجود ، در حساب مخصوص همان موقوفه ذخیره ، تا به موقع به مصرف لازم برسانند. مادٌۀ 22 (اصلاحی ) : در صورتی که منابع مذکور در مادٌۀ 21 و عواید یک ساله موقوفه برای تعمیر یا بازسازی آن تکافو ننماید متولیٌان و ادارات اوقاف و امور خیریٌه و امنا می توانند درآمد دو یا چند سال موقوفه را به اضافه  عواید موجود به مصرف برسانند.تبصره : حکم این مادٌۀ ، همچنین حکم مادٌۀ 21 این آیین نامه در مور اماکن مذهبی اسلامی با رعایت مقررات مربوط به این اماکن نیز جاری است.مادٌۀ 23 : مطالبات و صرفه جویی های سال های قبل هر موقوفه به  عنوان درآمد خالص در بودجه هر سال منظور خواهد شد و چنانچه قبلا حقٌ التولیه و حقٌ النظٌاره از این مبلغ دریافت شده باشد ، مجددا احتساب نخواهد شد.مادٌۀ 24 : با توجٌه به این که حفظ موقوفات از وظایف متولٌیان است و اموال وقف باید از اموال شخص متولٌی جدا و متمایز باشد ، متولٌیان موقوفات و امنای اماکن متبرٌکه مکلف اند دفتر مخصوصی برای ثبت درآمد و هزینه موقوفه یا اماکن مزبور تنظیم نمایند و هرگاه درآمد سالانه آنها بیش از صد هزار ریال باشد ، باید با معرٌفی ادارۀ حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه حساب جداگانه ای به نام موقوفه یا مکان متبرٌکه در یکی از بانک ها افتتاح و عواید حاصله را به آن حساب واریز و هر گونه پرداخت را از طریق آن انجام دهند.تبصره : در مورد موقوفات و اماکنی که از طرف سازمان برای آنها امنایی منصوب شده است حساب مذکور با امضای مشترک (امنا و ادارۀ حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه ) افتتاح خواهد شد.2. هیأت وزیران در جلسه مورٌخ 1382/8/4 بنا به پیشنهاد شمارۀ 1/2/230/201 مورٌخ 1382/1/30 سازمان اوقاف و امور خیریٌه مصوٌب 1363/10/2 ، مادٌۀ 22 آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حٌج و اوقاف و امور خیریٌه اصلاح نمود. مادٌۀ 25 : ادارات تحقیق به موجب مادٌۀ 14 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه مکلٌف اند همه ساله از متولٌیان و امنای وقف و اماکن مذهبی و مدیران موسسات خیریٌه مشمول و نیز از ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه صورتحساب درآمد و هزینۀ موقوفات و اماکن مذهبی و موسسات خیریٌه را مطالبه نمایند.صورتحساب مزبور باید طبق فصول بودجه فردی سالانه موقوفه یا مکان مذهبی و یا موسسه خیریٌه ، حداکثر ظرف سه ماه بعد از ابلاغ در قبال رسید ، به ادارۀ تحقیق و یا ادارۀ حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه تسلیم شود.  در صورتی که صورتحساب به ادارۀ حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه تسلیم شده باشد ، ادارۀ مزبور موظٌف است حدٌاکثر ظرف مدٌت ده روز صورتحساب مذکور را به ادارۀ تحقیق مربوطه جهت رسیدگی و صدور مفاصا حساب ارسا ل دارد. صورتحساب تسلیمی باید متضمٌن موارد زیر باشد:1 . هر رقم از درآمد و هزینه باید حسب مورد دارای مدارک و اسناد هزینه معتبر باشد.2. ماندۀ حساب درآمد و هزینه سال قبل باید در صورتحساب سالانه مزبور ملحوظ شود.تبصره : ادارات تحقیق از متولٌیان منصوصی که در مظانٌ تعدٌی و تفریط نباشند صورتحساب مطالبه نمی نمایند.مادٌۀ 26 : متولٌیان موظٌف اند در اجرای مادٌۀ 6 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه  و تبصرۀ ذیل آن و با رعایت موادٌ 21 و 22 آیین نامه و استعداد محلٌ ، در نگهداری و جلوگیری از خرابی و انهدام و درآبادی موقوفه اهتمام نمایند، به طوری که حدٌاقلٌ هر پنج سال افزایش محسوسی در عایدات موقوفه حاصل شود.مادٌۀ 27 : ادارات تحقیق موظٌف اند همه ساله مفاصا حساب عملکرد سال قبل موقوفه را با رعایت مادٌۀ 25 این آیین نامه صادر و حسب مورد ، به متولٌی یا امین و یا ادارۀ حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه مربوطه تسلیم نمایند. درصورتی که عدم صدور مفاصا حساب ناشی از عمل متولٌی یا امی باشد ، شعب حسابرسی موارد تخلٌف را برای رسیدگی در جهت عزل یا ممنوعیٌت و یا ضمٌ امین ، به شعب حقوقی تحقیق و برای برکناری امین ، به ادارۀ حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه مربوطه اعلام خواهند داشت.تبصره : شعب حسابرسی تحقیق اوقاف موظٌف اند درآمد و هزینه کلیٌه موقوفاتی که اسناد آنها طبق مادٌۀ 25 این آیین نامه به آنها ارجاع می شود پس از تکمیل پرونده ها حدٌاکثر ظرف مدٌت یک ماه رسیدگی و تکلیف آنها را مطابق آیین نامه طرز تحقیق و رسیدگی در شعب تحقیق اوقاف روشن نمایند و با متخلٌفین برابر مقررٌات رفتار خواهد شد.مادٌۀ 28 : ادارات تحقیق موظٌف اند همه ساله با ملاحظه بودجه ها و صورتحساب های ارسالی از طرف متولیٌان و هیأت های امنا و ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه و موسسات مشمول چنانچه به موارد تخلٌف برخورد نمودند مدارک لازم را جمع آوری و برابر مادٌۀ 7 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه و تبصره های مربوطه اقدام نمایند. در خصوص تخلٌف امنا مراتب توسٌط ادارۀ حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه محلٌ به سرپرست سازمان گزارش و کسب تکلیف خواهد شد.مادٌۀ 29 : متولیٌان مکلٌف اند همه ساله مالیات قانونی موقوفه را در صورت شمول ، پرداخت نمایند و در صورتی که بر اثر تعللٌ درپرداخت ، جریمه ای به آن تعلٌق گیرد ، باید شخصا آن را جبران کنند.به بندهای 2 و 3 مادٌۀ 2 اصلاحی قانون مالیات های مستقیم (مصوٌب 1371/2/27 ) توجٌه شود. مادٌۀ 30 : در مواردی که ادارۀ امور موقوفه به حکم ولیٌ فقیه یا قانون با سازمان است ، کلٌیٌه وظایف و مسئوولیت های متولٌی به عهدۀ سازمان خواهد بود.تبصره : هر نوع تخلٌفی که در موقوفات غیر متصرٌفی موجب ممنوعیٌت و یا عزل متولٌی می شود در خصوص موقوفه متصرٌفی نیز تخلٌف محسوب و برابر مقررات  اقدام خواهد شد.مادٌۀ 31 : وجوه اهدایی به اماکن مذهبی اسلامی که جهت مشخصٌی برای مصرف آن تعیین نشده است و وجوه حاصل از فروش اموال منقول زائد بر احتیاج این قبیل اماکن ، با جلب نظر ادارۀ  حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه به وسیله هیأت امنا و در مواردی که هیأت امنا وجود نداشته باشد به وسیله ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه به ترتیبی که در مادٌۀ 5 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه و آیین نامه آن مشخٌص است ، به مصرف خواهد رسید.مادٌۀ 32 : موارد زیر از جمله اموری است که انجام آن موکول به اجازۀ سرپرست سازمان که مأذون از طرف ولٌی فقیه است ، خواهد بود:1. فروش رقبات موقوفه و نحوه تبدیل آن.2. اعطای حقٌ تملک اعیان به مستأجر در موقوفاتی که عرصه و اعیانا وقف است ، و این امر در مورد باغات موقوفه نیز جاری است.3. اجارۀ بیش از ده سال.4. ترک مزایده در مورد اجارۀ موقوفه مشمول مزایده5. استرداد دعاوی مطروحه در مراجع قضایی.6. ارجاع اختلافات به داروی و انتخاب داور یا داوران7 . نصب و عزل امنای موقوفات و بقاع متبرٌکه .تبصره :  جهت بررسی و اظهار نظر مشورتی در خصوص مشکلات و معضلات و مسائل حقوقی و اوقافی ، سرپرست سازمان می تواند هیأتی به نام هیأت فنی و حقوقی مرٌکب از افراد صاحب نظر که در سازمان اشتغال داشته باشند را انتخاب و تعیین نماید.مادٌۀ 33 : حقٌ التٌولیه متولٌی و یا سازمان در قبال اعمال تولیت نسبت به موقوفات و همچنین حقٌ النٌظاره درآن معیٌن نشده باشد ، حقٌ التٌولیه به مقدار اجرت المثل معادل دره درصد درآمد خالص سالیانه و حقٌ النٌظاره به مقدار اجرت المثل معادل پنج درصد همان درآمد خواهد بود.تبصرۀ 1 : در موارد استثنایی که درصدهای مندرج در این مادٌۀ با توجٌه به وضعیٌت موقوفه متناسب و متعارف نباشد ، با تأیید سرپرست سازمان کسر یا اضافه می شود.تبصرۀ 2 : در مواردی که سرپرست سازمان اعمال نظارت اشخاص یا ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه را در موقوفات غیر متصرٌفی ضروری تشخیص دهند، اجرت المثل حقٌ النٌظاره  را نیز متناسبا تعیین خواهند نمود.تبصرۀ 3 : درآمد خالص موقوفه برابر هشتاد درصد درآمد کلٌ خواهد بود.مادٌۀ 34 : ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه در اماکن مذهبی ، اجرت المثل عمل خود بابت ادارۀ امور این اماکن را بر مبنای ده درصد از مجموع درآمد سالیانه اماکن مزبور دریافت می نمایند و حقٌ الزٌحمه هیأت امنا به موجب آیین نامه مادٌۀ 5 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه تعیین خواهد شد.تبصره : سازمان عواید حاصل از حقٌ التٌولیه و حقٌ النٌظاره و وجوهی که بابت ادارۀ امور اماکن مذهبی دریافت می دارد و همچنین هدایای مستقلٌ را مطابق بودجه ای که همه ساله تنظیم و به تصویب هیأت دولت می رساند رأسا مصرف خواهد نمود.مادٌۀ 35 : ادارت حٌج و اوقاف و امور خیریٌه موظٌف اند همه ماهه ، تراز  عملیٌات دفتر روزنامه و کلٌ را به انضمام مدارک و گزارش لازم به ادارۀ امور مالی موقوفات جهت بررسی ارسال دارند.مادٌۀ 36 : ثبت معاملات راجع به عین یا منافع موقوفات و بنیادها و موسٌسات خیریٌه و همچنین ثبت معاملات رقبات مربوط به اماکن متبرٌکه در دفاتر اسناد رسمی بدون موافقت سازمان ممنوع است و دفاتر اسناد رسمی مکلٌف اند رونوشت اسناد راجع به وقف را ظرف ده روز پس از ثبت به ادارات حٌج و اوقاف و امور خیریٌه مربوطه ارسال دارند.مادٌۀ 37 : ادارات ثبت مکلٌف اند رونوشت مصدٌق اسناد مالکیٌت موقوفات ، مساجد، تکایا، مدارس دینی و کلٌیٌه اماکن مذهبی ثبت شده و همچنین اساس نامه موسٌسات و بنیادهای خیریٌه واقع در حوزۀ عمل خود را به ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه محلٌ تحویل نمایند.مادٌۀ 38 : ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه و متولٌیان مکلٌف اند اسناد و آگهی های ثبتی مربوط به حوزۀ عمل خود را بررسی و برای حفظ عین و منافع موقوفات ، هر گونه اقدام لازم را معمول دارند.مادٌۀ 39 : سازمان مکلٌف اند دفاتر مخصوصی برای ثبت خلاصه اسناد وقف نامه های هر شهرستان ، تهیٌه و تنظیم نماید .مادٌۀ 40 : متولٌیان و ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه موظٌف اند نسبت به موقوفات مسلٌمی که به عنوان ملکیٌت تقاضای ثبت شده و در مدٌت قانونی  اقدام به اعتراض نگردیده است ، برابر قانون اباطل اسناد فروش رقبات ، آب و اراضی موقوفه و آیین نامه مربوط اقدام نمایند.مادٌۀ 41 : متولٌیان و ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه می توانند با عنایت به مادٌۀ 6 قانون برای احیای حقوق وقف و دفاع از دعاوی مطروحه و مشاوره در امور حقوقی و ثبتی موقوفات ، در صورت لزوم وکیل یا وکلای دعاوی واجد شرایط را انتخاب نمایند.تبصره : حقٌ الوکاله و حقٌ المشاوره با توجٌه به مصلحت و غبطه موقوفات از محلٌ عواید وقف ، قابل پرداخت خواهد بود.مادٌۀ 42 : در اجرای تبصرۀ مادٌۀ 10 قانون تشکیلات و ا ختیارات سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه ، متولٌیان موظٌف اند ظرف مدٌت دو ماه از تاریخ اجرای قانون ، رونوشت مصدٌق اسناد مالکیٌت و وقف نامه های موجود را به ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه مربوط تسلیم و رسید دریافت دارند و در صورت عدم اقدام ، ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌٌه مکلٌف اند به طریق اطمینان بخشی تکلیف قانونی آنان را ابلاغ و ضرب الاجلی که بیش از دو ماه نباشد برای انجام آن تعیین و در صورت استنکاف به دلیل وجود مظنٌه تعدٌی و تفریط ، مراتب را به ادارۀ تحقیق جهت رسیدگی و صدور حکم لازم اعلام دارند.مادٌۀ 43 : ثمن بیع وقف ، در صورت جواز بیع باید در حساب مخصوصی در بانک تودیع و با جلب موافقت سرپرست سازمان و بر طبق مادٌۀ 90 قانون مدنی ، رقبه دیگری به نام همان موقوفه خریداری که عواید آن بر نهج وقف نامه سابق به مصرف خواهد رسید.تبصره : بیع و تبدیل موقوفه طبق موادٌ 88 و 89 قانون مدنی با کسب موافقت کتبی سرپرست سازمان امکان پذیر خواهد بود و در صورتی که متولٌیان بر طبق موادٌ 88 و 89 قانون مدنی قصد بیع و تبدیل موقوفه را داشته باشند ، کسب موافقت سرپرست سازمان ضروری می باشد.مادٌۀ 44 : سهام اوراق بهاداری که از محلٌ ثمن موقوفات خریداری شده ، در حکم عین موقوفه است و قابل انتقال نیست مگر در موارد تبدیل.تبصره : ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه صورت مشخٌصات اوراق و سهام موضوع این مادٌۀ و همچنین سایر سهام و اوراق موقوفه را در دفتر مخصوص ثبت و نگهداری خواهند کرد.مادٌۀ 45 : در مواردی که ثمن بیع وقف تکافوی خرید رقبه مستقلٌی را ننماید ، سازمان می تواند با مشارکت چند موقوفه و نظر متولٌیان آنها رقبه واحدی خریداری و سهم هر موقوفه را به تناسب سرمایه آن تعیین نماید.مادٌۀ 46 : از تاریخ اجرای این آیین نامه ، احکام امنای موقوفات و اماکن مذهبی که بر مبنای مقررٌات سابق صادر شده است مورد بررسی و تجدید نظر قرار گرفته و در صورت رضایت از نحوۀ خدمات آنان ، پیشنهاد و انتصاب مجددٌ بلا مانع است.مادٌۀ 47 (ابطال شده )مادٌۀ 47 (اصلاحی ) : ادارۀ اثلاث باقیه ، محبوسات ، نذور ، صدقات و سایر اموال موضوع بند 7 مادٌۀ 1 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حٌج و اوقاف و  امور خیریٌه که فاقد متولٌی یا متصدٌی بوده یا مجهول التولیه باشد ، طبق مفادٌ بند 7 و تبصرۀ 3 مادٌۀ 1 قانون مذکور با اذن ولیٌ فقیه و یا نمایندۀ ایشان ادارۀ امور آنها به ادارات اوقاف و امور خیریٌه محل وقوع رقبات مذکور محوٌل می شود.1. این مادٌه به موجب رأی شمارۀ 10 مورٌخ 1372/2/4 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید.مادٌۀ 47 ابطال شده : محبوسات و اثلاث باقیه و نذرها و صدقاتی که به غیر از عنوان وقف بر امور خیریٌه در نظر گرفته شده یا می شود ، طبق اسناد مربوطه و یا سیرۀ جاریه کماکان مورد عمل ادارات حٌج و اوقاف وامور خیریٌه خواهد بود.تبصره : مقررٌات این آیین نامه (در خصوص موقوفات عامٌه ) در مورد محبوسات و اثلاث باقیه نیز تسرٌی دارد. 2. هیأت وزیران در جلسه مورٌح 1382/8/4 بنا به پیشنهاد شمارۀ 1/230/201 مورٌخ 1382/1/30 سازمان اوقاف و امور خیریٌه مصوٌب 1363/10/2 ، مادٌۀ 47 آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارا ت سازمان حٌج و اوقاف و امور خیریٌه را اصلاح نمود. مادٌۀ 48 : موسٌسات و بنیادهای خیریٌه ، در صورتی که بخواهند از معافیت های مالیاتی مندرج در قانون مالیات های مستقیم استفاده نمایند، باید قبلا نظارت سازمان را جلب نمایند.مادٌۀ 49 : ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه می توانند در امور خیریٌه و موقوفات از اشخاص حقیقی و حقوقی قبول و صایت ، نیابت ، وکالت و تولیت نموده و صدقات جاریٌه و نذرهای آنان را برابر نیٌات مربوطه عمل نمایند.مادٌۀ 50 : متولیٌان و ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه به منظور بقای عین رقبات و فراهم آوردن موجبات آبادانی آنها می توانند با استفاده از وجوه مانعی که بدین امر اختصاص داده می شود صندوق یا شرکتی تأسیس نمایند.تبصره : صاحبان سهام این صندوق و یا شرکت اشخاص حقیقی و یا حقوقی خواهند بود که سرمایه آن را تأمین کرده اند.مادٌۀ 51 ( ابطال شده )مادٌۀ 51 (اصلاحی ) : درآمد موقوفات مجهول المصرف و موقوفاتی که به صورت مبرٌات مطلقه وقف شده باشند در صورت نداشتن متولٌی یا مجهول التٌولیه بودن با رعایت مادٌۀ 8 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج ٌ و اوقاف و امور خیریٌه طبق بودجه ای که به تصویب سرپرست سازمان برسد توسٌط سازمان به مصرف خواهد رسید.1. این مادٌه به موجب رأی شمارۀ 75 مورٌخ 1374/4/27 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید.مادٌۀ 51 ابطال شده : در آمد موقوفات مجهول المصرف و موقوفاتی که به صورت مبرٌات مطلقه وقف شده باشند در صورت داشتن متولٌی ، وسیله وی زیر نظر سازمان و در صورت نداشتن متولٌی ، وسیله سازمان ، در تحقیق و تبلیغ و نشر کتب در زمینه معارف اسلامی و عمران موقوفات ، برابر بودجه ای که به تصویب سرپرست سازمان می رسد ، به مصرف خواهد رسید.تبصره : رسیدگی به صورتحساب بودجه مزبور و صدور مفاصا حساب سالانه ، به عهدۀ ادارۀ کلٌ تحقیق خواهد بود.2. هیأت وزیران در جلسه مورٌخ 1382/8/4 بنا به پیشنهاد شمارۀ 1/2/230/201 مورٌخ 1382/1/30 سازمان اوقاف و امور خیریٌه و به استناد مادٌۀ 17 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حٌج و اوقاف و امور خیریٌه مصوٌب 1363/10/2 ، مادٌۀ 51 آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حٌج و اوقاف و امور خیریٌه را اصلاح نمود. تبصرۀ 1 : رسیدگی به صورت حساب بودجه مذکور و صدور مفاصا حساب سالانه به عهدۀ سازمان خواهد بود.تبصرۀ 2 : درآمد موقوفات مجهول المصرف و مبرٌات مطلقه که دارای متولٌی منصوص باشد توسٌط متولٌی در مطلق خیرات و مبرٌات به مصرف خواهد رسید.مادٌۀ 69 : کارکناان سازمان مشمول مقررات قانون استخدام کشور و آیین نامه ها و مقررٌات مربوط به آن می باشند.مادٌۀ 70 : تعاریف و ا صطلاحات مندرج در آیین نامه های قانون ت شکیلات و اختیارات سازمان حٌج و اوقاف و امور خیریٌه توسٌط سازمان تهیٌه و ابلاغ خواهد شد.مادٌۀ 71 : از تاریخ تصویب این آیین نامه کلٌیٌه مصوٌبات هیأت دولت که مغایر با این آیین نامه باشد ، ملغی است.نخست وزیر _ میرحسین موسویدر اجرای مصوٌبه مورٌخ 1370/8/15 شورای عالی اداری مبنی بر تفکیک امور حجٌ و زیارت از سازمان اوقاف و امور خیریٌه و تشکیل سازمان مستقٌلی به نام سازمان حٌج و زیارت ، موادٌ 52 تا 68 حذف گردد. -2 دستورالعمل مربوط به تعاریف و اصطلاحات  مندرج در آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و ا ختیارات سازمان اوقاف و امور خیریهشماره 230/919تاریخ : 1365/3/27با توجه به مادٌۀ 70 (آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حٌج و اوقاف و امور خیریٌه ) مصوٌب  جلسه 65/2/10 هیأت وزیران و به منظور آن که اصطلاحات به کار برده شده در آیین نامه و مقررٌات مورد عمل برای ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه و کارکنان ذیربط موجب اختلاف دربرداشت و تفاوت استنباط نشده و ایجاد ابهام و اشکال ننماید، تعاریف ذیل تهیٌه و ابلاغ می شود تا ادارات و مسئولین مربوطه در موقع اجرای آیین نامه و انجام سایر وظایف محوٌله ، این تعاریف را نصب العین قرار داده و دقیقا رعایت نمایند:1 . منظور از کلمه سازمان در آیین نامه مصوٌب و این دستورالعمل ، سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه است.2. وقف عامٌ : وقفی است که در جهت و مصلحت عمومی و یا عناوین عامٌه باشد ، مانند وقف بر مساجد ، مدارس، تعزیه داری ، اطعام ، دارو و درمان ، کمک به فقرا ، ایتام و غیره . موقوفاتی که وسیله اقلٌیٌت های دینی برای معابد و امور عامٌ المنفعه اختصاص یافته وقف عامٌ تلٌقی می شود.3 . وقف خاصٌ : وقفی است برای شخص یا اشخاص معیٌن و محصور ، مانند وقف بر اولاد و احفاد4 . موقوفات متصرٌفی : موقوفاتی است که به موجب قانون و با رعایت آیین نامه ادارۀ آنها به عهدۀ سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه می باشد.5. نظارت استصوابی و اطٌلاعی : نظارت استصوابی آن است که اقدامات متولٌی با تصویب قبلی ناظر صورت گیرد. نظارت اطٌلاعی آن است که اقدامات متولٌی فقط به اطٌلاع ناظر برسد و در مواردی که طبق قانون و آیین نامه نظارت سازمان پیش بینی شده این نظارت استصوابی است.6. اماکن مذهبی اسلامی : به اماکنی اطلاق می شود که برای عبادت یا زیارت یا انجام مراسم مذهبی ایجاد شده یا اختصاص یافته و جنبه استفادۀ شخصی نداشته باشد.7. موسٌسات و انجمن های خیریٌه : موسٌساتی است غیر تجاری که برای تعظیم شعایر اسلامی ، امور فرهنگی ، بهداشتی ، تربیتی ، معاونت های عمومی و یا هر نوع عمل خیر دیگری تأسیس شده و به ثبت رسیده و یا تشکیل شود.8. صلاحیٌت : عبارت از شرایطی است که متولٌیان ، امانا و یا نظٌار باید براساس مفادٌ وقف نامه و قانون ، داشته باشند.9. گورستان های متروکه موقوفه : گورستانی است که در حال حاضر میٌت در آن دفن نمی شود و به موجب اسناد و مدارک ثبتی و یا وقف نامه یا احکام صادره از محاکم و یا شیاع محلٌی ، موقوفه باشد.10 . متولٌی : شخصی است که به استناد مفادٌ وقف نامه با تشخیص شعب تحقیق و یا حکم دادگاه جهت ادارۀ امور موقوفه تعیین شده  یا بشود.11. نایب التٌولیه : شخصی است که از طرف متولٌی به استناد متن وقف نامه و یا براساس موازین شرعی و قانونی برای ادارۀ امور موقوفه تعیین می شود. مدٌت و حدود اختیارات نایب التٌولیه به وسیله متولٌی معیٌن می گردد.12. ممنوع المداخله : در صورتی که متولٌی یا ناظر به موجب قانون و یا رسیدگی شعبه تحقیق و حکم دادگاه از دخالت یا نظارت در امور موقوفه منع گردد، تا زمان حصول برائت ، ممنوع المدالخله نامیده می شود.13. ضمٌ امین : در مواردی که به موجب رأی دادگاه ادارۀ موقوفه می یابد با دخالت شخص دیگری علاوه بر متولٌی باشد ، این عمل ضمٌ امین و شخص تعیین شده ، امین منضمٌ نامیده می شود.14. معزول: در صورتی که به موجب رسیدگی شعبه تحقیق و رأی دادگاه ، متولٌی یا ناظر از سمت تولیت یا نظارت برکنار گردد، معزول نامیده می شود.15. بودجه : پیش بینی درآمد و هزینه موقوفه یا مکان مذهبی یا موسٌسه خیریٌه است که براساس اسناد و مدارک اجاره ، وقف نامه ، اساس نامه و غیره در فرم مخصوص برای یک سال مالی تنظیم می شود.16. صورتحساب : صورت درآمد و  هزینه براساس اسناد و مدارک مثبته .17. مفاصا حساب : گواهی مبنی بر تفریغ درآمد و هزینه موقوفه یا مکان مذهبی یا موسٌسه خیریٌه با رعایت بودجه سالیانه می باشد.18 . رقبه : عبارت است از یک واحد ملکی غیر منقول . هر موقوفه یا مکان مذهبی ممکن است دارای یک یا چند رقبه باشد.19. مبرٌات مطلقه : آن است که واقف مصرف درآمد را برای احسان ، خیرات و برٌیٌات بدون قید و وصف ، اختصاص داده باشد.20 . مجهول المصرف : موقوفه ای است که به علٌت فقدان و یا از بین رفتن قسمتی از وقف نامه و یا اجمال و ابهام عبارات وقف نامه ، نوع مصرف عواید آن ، مشخص نباشد.21. مجهوال التٌولیه : موقوفه ای است که به علٌت نداشتن وقف نامه و یا به علٌت عدم ذکر نام یا صفت برا ی اداره کنندۀ ، نتوان شخص معیٌنی را به عنوان متولٌی موقوفه تعین کرد.22 . سیرۀ جاریه : رویٌه ای است مستنبط از نظر واقف که عواید موقوفه فاقد وقف نامه بر آن اساس مصرف می شده است . احراز این رویٌه با شعب حقوقی ادارات تحقیق می باشد.23. پذیره : وجهی است که به هنگام ایجار اراضی موقوفه با اعطای حقٌ تملٌک اعیان به مستأجر ، به عنوان پذیرۀ ابتدایی و یا به هنگام انتقال رقبات به عنوان پذیرۀ انتقالی ، حسب مورد ، به نفع موقوفه با رعایت آیین نامه مربوط دریافت خواهد شد.24. اهدایی : وجهی است که به هنگام استیجار قانونی ، به موقوفه تقدیم می گردد.25 . هدایای مستقلٌ : عبارت است از کمک های بلاعوضی است که از طرف اشخاص به ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه تقدیم می شود.26. تعدٌی : عبارت است از تجاوز متولٌی یا ناظر یا امین موقوفه یا اماکن مذهبی از حدود قانون یا اذن و یا متعارف نسبت به موقوفه و اماکن مذهبی و یا حقوق آنها.27. تفریط : عبارت است از ترک عملی از سوی متولٌی یا ناظر و یا امین که به موجب وظایف معیٌن و یا قانون و یا متعارف برای حفظ عین و یا منافع  موقوفه و اماکن مذهبی لازم است.28. مظٌنٌه تعدٌی و تفریط : وجود قراین و شواهدی است بر امکان تجاوز یا ترک عمل توسٌط متولٌی یا امین که تضییع حقوقی را احتمالا نشان دهد. اعلامات افراد موثٌق و وجود شکایات موجٌه و مستمر و بی توجٌهی به تذٌکرات ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه یا عدم تنظیم بودجه (موضوع مادٌۀ 20 آیین نامه ) می تواند از جمله این قراین و شواهد تلقٌی گردد. در موارد مذکور در این بند ، ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه بایستی مراتب را مشروحا به سازمان مرکزی گزارش و کسب تکلیف نمایند.29. بطون لاحقه : به کسانی اطلاق می شود که بعد از موقوف علیهم فعلی ، طبق مفادٌ .وقف نامه ، مصداق موقوف علیهم قرار خواهند گرفت.30. حوزه : محدودۀ عمل یک واحد تشکیلاتی ادارۀ حٌج و اوقاف و امور خیریٌه یا شعب تحقیق است که به وسیله سازمان تعیین و ابلاغ می شود.31. اجرت المثل عمل : عبارت است از حقٌ التٌصدی که در قبال ادارۀ امور بقاع متبرٌکه طبق مادٌۀ 34 آیین نامه اجرایی قانون برای ادارات حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه تعیین می گردد.سید مهدی امامجمارانینمایندۀ امام وسرپرست سازمان حجٌ و اوقاف و امور خیریٌه  
برچسب‌ها: قوانین و مقررات وقف